Czy kiedykolwiek zastanawialiście się, dlaczego liderzy często wyglądają, jakby mieli na głowie cały świat? Odpowiedź jest prosta: bo tak właśnie jest! Stres nieodłącznie towarzyszy każdemu, kto podejmuje się roli lidera. Niekiedy przekształca się w formę przewlekłą, stając się czynnikiem wyniszczającym i destrukcyjnym. Ale co to właściwie jest ten przewlekły stres i dlaczego powinniśmy na niego uważać?
Stres to naturalna reakcja organizmu na wyzwania, zagrożenia lub sytuacje, które wymagają od nas przystosowania się do nowych warunków [1]. Według definicji przewlekły stres to długotrwałe napięcie emocjonalne i fizyczne, które może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. W odpowiedzi na stres organizm uruchamia mechanizmy fizjologiczne, emocjonalne i psychiczne, które mają pomóc w radzeniu sobie z trudną sytuacją. Stres jest zatem swoistą reakcją obronną, która ma na celu mobilizację zasobów ciała do szybszego i efektywniejszego działania. W skrócie, jest to reakcja „walki lub ucieczki”, która przygotowuje nas do działania w obliczu zagrożenia.
Ciężar przywództwa: Jaką cenę liderzy płacą za sukces?
Kierowanie zespołem, podejmowanie kluczowych decyzji, zarządzanie konfliktami czy chęć sprostania oczekiwaniom organizacji i współpracowników mogą prowadzić do przeciążenia emocjonalnego [2]. Stres jest kojarzony jako zjawisko negatywne, ale może być zjawiskiem korzystnym, może optymalizować pracę i przynosić dobre rezultaty. Szczególnie w formie umiarkowanej mobilizuje, skłania do wypełniania postawionych sobie celów i wspomaga procesy zapamiętywania. Jednak w formie przewlekłej, która dotyczy coraz większej liczby pracowników, może prowadzić do negatywnych skutków dla zdrowia zarówno psychicznego jak i fizycznego, a także negatywnie wpływać na cały zespół pracowniczy [1, 3].
Do głównych przyczyn przewlekłego stresu można zaliczyć [1-3]:
- Konflikty interpersonalne. Kto powiedział, że praca z ludźmi jest łatwa, chyba nigdy nie próbował zarządzać zespołem. Choć zdarzają się zespoły „dogadane” i dobrze współpracujące… to zdarzają się i takie, w których konflikty interpersonalne są „chlebem powszednim” lidera. Każdy ma swoje zdanie, a lider musi znaleźć złoty środek, by wszyscy czuli się usatysfakcjonowani. To jak próba pogodzenia kota z psem – trudne, ale nie niemożliwe.
- Odpowiedzialność i presja. Liderzy muszą nieustannie balansować między oczekiwaniami zespołu, klienta i zarządzającymi. To jak chodzenie po linie bez siatki bezpieczeństwa.
- Brak równowagi między pracą a życiem prywatnym. Często zapominamy, że życie to nie tylko praca. Brak równowagi między życiem zawodowym a prywatnym prowadzi do wypalenia zawodowego. Jak mówi Stephen R. Covey w swojej książce 7 nawyków skutecznego działania [4]: „(…) kluczem jest znalezienie czasu na regenerację i odpoczynek”.
Gdy stres nie odpuszcza – jak przewlekłe napięcie niszczy ciało i umysł?
W kontekście sfery psychicznej przewlekły stres wiąże się z wieloma istotnymi zaburzeniami [3]. Szczególnie wpływa na tzw. wyższe czynności nerwowe, do których zalicza się procesy racjonalnego myślenia, zapamiętywania, kreatywności i planowania. Wiąże się także z nieprawidłowościami dotyczącymi wyrażania emocji, a także snu. Skutkiem tych zaburzeń może być rozwinięcie zaburzeń osobowości, a nawet depresji [3]. Badania Liu i Kuai [5] z 2025 roku, oparte o analizy GBD, potwierdzają, że od 1990 r. obserwuje się rosnące obciążenie depresją i lękiem wśród młodych osób.
Stres odciska swe piętno także na fizycznym aspekcie zdrowia. Przewlekła jego forma stanowi bezpośredni skutek działania kortyzolu, określanego jako hormon stresu. Wpływa on na wiele kluczowych dla zdrowia aspektów organizmu. Indukuje zmianę fizjologii praktycznie wszystkich układów narządowych człowieka [6]. Najczęściej przedstawia się jego wpływ na układ sercowo-naczyniowy, gdzie prowadzić może do rozwoju przewlekłego nadciśnienia tętniczego, miażdżycy naczyń i powikłań związanych z tymi jednostkami chorobowymi [6].
Strategie radzenia sobie z przewlekłym stresem
Znajomość strategii radzenia sobie z przewlekłym stresem ma ogromne znaczenie, w związku z czym należy te strategie propagować i upowszechniać. Według uznanej psycholog – Susan Folkman, do najbardziej popularnych należą [7]: techniki poznawczo-behawioralne (które redukują objawy stresu poprzez zmianę negatywnych wzorców myślenia i zachowań), wsparcie społeczne (budowanie silnych relacji interpersonalnych z rodziną i przyjaciółmi), edukacja i świadomość własnych emocji i umiejętność ich regulacji.
Edukacja pracowników na temat skutków i sposobów przeciwdziałania długotrwałemu stresowi powinna stanowić nieodłączny element w każdej firmie [1-2]. Pomocne może być wdrożenie tych zagadnień w szkolenia BHP dla pracowników.
Pracownicy powinni znać fizyczne, emocjonalne i psychiczne objawy i skutki stresu. Regularne warsztaty i seminaria mogą pomóc pracownikom zdobyć umiejętności rozwiązywania problemów i zmniejszania wpływu codziennych stresorów.
Warto wprowadzić w organizacji programy wsparcia psychologicznego, które dają pracownikom dostęp do pomocy specjalistów, takich jak psycholodzy, terapeuci czy coachowie [4]. Programy takie powinny oferować pracownikom anonimową pomoc w zakresie zdrowia psychicznego, trudnych sytuacji życiowych, a także wsparcia w zarządzaniu stresem i emocjami.
stock.adobe.com
Od stresu do siły – esencja wiedzy
Podsumowując, stres jest naturalną reakcją organizmu na wyzwania i zagrożenia, która może zarówno mobilizować, jak i szkodzić, w zależności od jego intensywności i długości trwania. W warunkach zawodowych, szczególnie w pracy liderów i menedżerów, stres może być nie tylko efektem dużej odpowiedzialności i presji, ale również wynikać z niekorzystnych warunków pracy, takich jak współzawodnictwo, nieergonomiczne pozycje ciała czy ryzyko wypadków. Choć umiarkowany stres może poprawiać efektywność i koncentrację, przewlekły stres prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych – zarówno psychicznych, jak depresja i wypalenie zawodowe, jak i fizycznych, takich jak choroby serca czy osłabienie układu odpornościowego.
Pracodawcy, którzy dbają o zdrowie psychiczne swoich pracowników, przyczyniają się nie tylko do ich lepszego samopoczucia, ale także do zwiększenia efektywności i zaangażowania w pracy. Przewlekły stres może prowadzić do negatywnych konsekwencji nie tylko dla jednostek, ale i dla całej organizacji. Działania prewencyjne i wspierające w zakresie zdrowia psychicznego stają się zatem kluczowym elementem długofalowego sukcesu każdej firmy.
Literatura:
- Thomas R. Mental health at work has remained in the shadows for too long: Belgium’s Deputy Prime Minister urges EU to dedicate the next 10 years to mental health. 23rd ed.; 2024.
- Dannheim I, Buyken AE, Kroke A. Work-related stressors and coping behaviors among leaders in small and medium-sized IT and technological services enterprises. BMC PublicHealth;23(1):700, 2023.
- Rudolph CW, Murphy LD, Zacher H. A systematic review and critique of research on “healthy leadership”. Leadersh Q;31(1):101335, 2020.
- Stephen R. Covey, 7 nawyków skutecznego działania, Dom Wydawniczy Rebis, 2022.
- Liu, Z., Kuai, M. The global burden of depression in adolescents and young adults, 1990–2021: systematic analysis of the global burden of disease study. BMC Psychiatry 25, 767, 2025.
- Meng LB, Zhang YM, Luo Y, Gong T, Liu DP. Chronic Stress A Potential Suspect Zero of Atherosclerosis: A Systematic Review. Front Cardiovasc Med.;8:738654, 2021.
- Susan Folkman (ed.), The Oxford Handbook of Stress, Health, and Coping, Oxford University Press, 2010.
Studentka 3 roku budownictwa na Politechnice Świętokrzyskiej. Ambitna i otwarta na nowe wyzwania, nie boi się podejmować kolejnych projektów. Członkini Koła Naukowego StrategBUD, gdzie z pasją zdobywa doświadczenie i wiedzę. W życiu prywatnym stawia na aktywność i spacery ze swoim psem.